Cukrzyca typu 2 - objawy wczesne, późne i alarmowe

Dlaczego cukrzyca typu 2 tak długo nie daje objawów

W cukrzycy typu 2 poziom cukru rośnie stopniowo, przez lata. Organizm ma czas, żeby przyzwyczaić się do wyższej glikemii, więc nie pojawia się nic, co można by nazwać nagłym pogorszeniem samopoczucia. Pierwsze dolegliwości zwykle zaczynają się dopiero wtedy, gdy glukoza przekroczy tak zwany próg nerkowy, orientacyjnie okolice 180 mg/dl. Nerki nie są wtedy w stanie zatrzymać całego cukru, część przechodzi do moczu i pociąga za sobą wodę. Stąd biorą się dwa klasyczne objawy: częste oddawanie moczu i pragnienie, które trudno ugasić.

To dlatego u sporej części osób cukrzycę wykrywa się przypadkiem, przy okazji badań okresowych, kwalifikacji do zabiegu albo diagnostyki zupełnie innego problemu. Nie oznacza to jednak, że przez ten cichy okres nic się nie dzieje. Wysoka glikemia już wtedy uszkadza naczynia, dlatego u części pacjentów pierwszym zauważalnym sygnałem bywa powikłanie, a nie klasyczny objaw cukrzycy.

Wczesne objawy cukrzycy typu 2

Poniższe dolegliwości pojawiają się najczęściej i to one powinny skłonić do oznaczenia glukozy, zwłaszcza gdy występuje kilka naraz.

Rzadziej dochodzi do niezamierzonego spadku masy ciała, który w typie 2 jest sygnałem poważniejszym niż w typie 1 i zawsze wymaga wyjaśnienia. Osobną grupą są objawy skórne. Ciemne, aksamitne przebarwienia na karku, pod pachami i w pachwinach, czyli rogowacenie ciemne, wskazują na insulinooporność i często wyprzedzają cukrzycę o lata. Więcej na ten temat w tekście o objawach insulinooporności.

Objawy, które łatwo przypisać czemu innemu

Zmęczenie zrzucamy na pracę, wstawanie w nocy do toalety na wiek, nawracającą grzybicę na antybiotyk sprzed miesiąca. Każde z tych wyjaśnień bywa prawdziwe, ale gdy nakładają się na siebie i towarzyszy im nadwaga, nadciśnienie albo cukrzyca w rodzinie, tańsze i szybsze jest oznaczenie glukozy niż dalsze zgadywanie.

Późne objawy cukrzycy typu 2 i sygnały powikłań

Gdy podwyższony cukier utrzymuje się długo, do obrazu dołączają objawy wynikające już z uszkodzenia nerwów i naczyń. To nie są dolegliwości nowej choroby, tylko skutki tej, która trwała nierozpoznana.

• Mrowienie, drętwienie, pieczenie lub bóle stóp, zwykle symetryczne i nasilone w nocy, czyli neuropatia obwodowa.
• Utrata czucia w stopach, przez którą drobne skaleczenia goją się w ukryciu i prowadzą do owrzodzeń, to punkt wyjścia zespołu stopy cukrzycowej.
• Pogorszenie ostrości wzroku, plamy lub błyski przed oczami, które mogą świadczyć o retinopatii i wymagają oceny okulisty.
• Obrzęki, pienisty mocz i podwyższone ciśnienie, sugerujące uszkodzenie nerek.
• Zaburzenia erekcji u mężczyzn, bywają jednym z pierwszych sygnałów uszkodzenia naczyń i nerwów.
• Ból w klatce piersiowej przy wysiłku, duszność, chromanie w łydkach, czyli objawy miażdżycy w przebiegu cukrzycy.

Pojawienie się tych objawów oznacza, że choroba trwa już od dłuższego czasu, a nie że dopiero się zaczęła. Nawet wtedy leczenie ma sens, bo dobra kontrola glikemii zwalnia postęp powikłań, ale odwrócenie zmian, które zdążyły powstać, jest już trudne. To najmocniejszy argument za tym, żeby cukier badać wcześnie, a nie po objawach.

Kiedy zgłosić się do lekarza i jakie badania wykonać

Do lekarza warto pójść, gdy przez kilka tygodni utrzymuje się pragnienie i wielomocz, gdy infekcje intymne lub dróg moczowych wracają mimo leczenia, gdy rany goją się wyraźnie dłużej niż kiedyś, a także wtedy, gdy nic nie dolega, ale masz nadwagę, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe albo cukrzycę u rodziców lub rodzeństwa. Badanie przesiewowe glukozy na czczo zaleca się osobom po 45. roku życia, a przy obecności czynników ryzyka wcześniej i częściej.

Rozpoznania nie stawia się z domowego glukometru. Potrzebne jest oznaczenie glukozy w osoczu krwi żylnej, a kryteria są następujące:

• glikemia na czczo równa lub wyższa niż 126 mg/dl, potwierdzona w dwóch pomiarach;
• glikemia przygodna równa lub wyższa niż 200 mg/dl przy obecnych objawach hiperglikemii;
• wynik po 2 godzinach doustnego testu obciążenia glukozą równy lub wyższy niż 200 mg/dl;
• hemoglobina glikowana HbA1c równa lub wyższa niż 6,5 procent.

Wartości pośrednie, czyli glukoza na czczo 100-125 mg/dl lub wynik 140-199 mg/dl w teście obciążenia, oznaczają stan przedcukrzycowy. To sygnał ostrzegawczy, na którym zmiana diety, ruch i redukcja masy ciała potrafią jeszcze odsunąć chorobę. Szczegóły opisujemy w artykułach o normach cukru we krwi oraz o tym, jak czytać wynik HbA1c. Interpretacja zawsze należy do lekarza, który zestawia wyniki z objawami i chorobami współistniejącymi.

Co się dzieje po rozpoznaniu

Leczenie zaczyna się od stylu życia: diety z ograniczeniem cukrów prostych, regularnej aktywności i redukcji masy ciała. Równolegle lekarz zwykle włącza metforminę, która jest lekiem pierwszego rzutu w cukrzycy typu 2. Obniża produkcję glukozy w wątrobie i poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, nie powodując przy tym niedocukrzenia ani przyrostu masy ciała. Gdy sama nie wystarcza, do terapii dołącza się kolejne grupy leków, opisane szerzej na stronie o cukrzycy typu 2 i w zestawieniu leków na cukrzycę.

Wszystkie leki przeciwcukrzycowe mają kategorię Rp, więc apteka wyda je wyłącznie na receptę. Nie ma legalnej drogi, żeby kupić je bez recepty, a próby zdobycia leku poza systemem oznaczają brak kontroli badań, których w cukrzycy nie da się pominąć. Jeśli cukrzyca jest już rozpoznana i przyjmujesz stały lek, receptę na kontynuację możesz uzyskać online po konsultacji lekarskiej. Przy pierwszym podejrzeniu choroby najpierw potrzebne są badania i ocena lekarza.

Najczęstsze pytania