Cukrzyca typu 2 - jak wykryć ją badaniami

Dlaczego cukrzycy typu 2 nie wykryjesz po samopoczuciu

To choroba, która przez długi czas nie boli. Cukier rośnie powoli, organizm przyzwyczaja się do wyższych wartości, a pierwsze sygnały są na tyle niespecyficzne, że łatwo przypisać je zmęczeniu czy wiekowi: wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, senność po posiłkach, gorzej gojące się rany, nawracające infekcje intymne. U części osób rozpoznanie pada dopiero wtedy, gdy pojawią się powikłania, na przykład problemy ze wzrokiem albo drętwienie stóp. Dlatego pytanie o to, jak wykryć cukrzycę typu 2, ma tylko jedną sensowną odpowiedź: trzeba zbadać krew, nie czekając na dolegliwości. Objawy, którym warto się przyjrzeć, zebraliśmy w tekście o objawach cukrzycy typu 2.

Trzy badania, które wykrywają cukrzycę typu 2

Diagnostyka opiera się na oznaczeniach glukozy w osoczu krwi żylnej wykonanych w laboratorium. W praktyce w grę wchodzą trzy badania i lekarz dobiera je do sytuacji.

Glukoza na czczo (glikemia na czczo)

Najprostsze i najtańsze badanie, od którego zwykle się zaczyna. Krew pobiera się rano, po 8-14 godzinach przerwy w jedzeniu, po nocy bez podjadania i słodkich napojów. Wynik prawidłowy mieści się w przedziale 70-99 mg/dl. Wartość 126 mg/dl lub wyższa przemawia za cukrzycą, ale wymaga potwierdzenia drugim oznaczeniem w innym dniu. Pojedynczy podwyższony wynik nie zamyka sprawy, bo na glikemię wpływa między innymi ostra infekcja czy silny stres.

Test obciążenia glukozą (OGTT, krzywa cukrowa)

To badanie rozstrzyga wątpliwości, gdy wynik na czczo jest graniczny. Rano na czczo pobiera się krew, następnie pacjent wypija roztwór 75 g glukozy i po 2 godzinach oznacza się glukozę ponownie. W trakcie testu nie je się, nie pije poza wskazaną porcją, nie pali i nie wykonuje wysiłku, bo to zafałszuje wynik. Prawidłowo po 2 godzinach cukier wraca poniżej 140 mg/dl. Wartość 200 mg/dl lub wyższa przemawia za cukrzycą, a przedział 140-199 mg/dl oznacza nieprawidłową tolerancję glukozy. OGTT wyłapuje osoby, u których cukier na czczo jest jeszcze przyzwoity, a problem ujawnia się dopiero po obciążeniu posiłkiem.

HbA1c, czyli hemoglobina glikowana

Pokazuje średni poziom cukru z ostatnich 2-3 miesięcy, więc nie zależy od tego, co zjadłeś dzień wcześniej. Nie trzeba być na czczo. Wynik 6,5 procent lub wyższy przemawia za cukrzycą, przedział 5,7-6,4 procent to stan przedcukrzycowy. Ważne zastrzeżenie: do rozpoznania liczy się wyłącznie oznaczenie wykonane metodą standaryzowaną w laboratorium, a wynik bywa niemiarodajny przy niedokrwistości, po utracie krwi i w chorobach czerwonych krwinek. Jak czytać taki wynik, tłumaczymy w artykule o HbA1c.

Kryteria rozpoznania cukrzycy typu 2

Wartości odpowiadają kryteriom stosowanym w Polsce. Rozpoznanie stawia lekarz, oceniając całość obrazu, a nie pojedynczą liczbę. Szczegółowe zakresy omawiamy w tekście normy cukru we krwi.

Ile wyników potrzeba, żeby postawić rozpoznanie

Zasada jest prosta: wynik przekraczający próg zwykle trzeba potwierdzić. Glikemię na czczo równą lub wyższą niż 126 mg/dl powtarza się w innym dniu, bo jeden odchylony pomiar może wynikać z infekcji, stresu, niewyspania czy nieprzestrzeganego postu. Od tej zasady jest jeden wyjątek: glukoza przygodna 200 mg/dl lub wyższa u osoby z typowymi objawami hiperglikemii (nasilone pragnienie, wielomocz, chudnięcie bez przyczyny) wystarcza do rozpoznania i wymaga pilnej konsultacji, a nie odkładania badań na później.

Jak przygotować się do badania, żeby wynik był wiarygodny

• Zachowaj 8-14 godzin przerwy w jedzeniu przed pobraniem na czczo, wodę możesz pić
• Nie zmieniaj diety na kilka dni przed badaniem, głodówka przed pobraniem zafałszuje obraz
• Unikaj intensywnego wysiłku i alkoholu w dniu poprzedzającym
• Przełóż badanie, jeśli masz ostrą infekcję z gorączką, cukier bywa wtedy przejściowo wyższy
• Powiedz lekarzowi o przyjmowanych lekach, część z nich (na przykład glikokortykosteroidy) podnosi glikemię
• Na test obciążenia zarezerwuj około 2 godzin i zabierz coś do czytania, bo w tym czasie trzeba spokojnie siedzieć

Kto powinien się przebadać, nawet bez objawów

Skoro choroba latami milczy, kluczowe są badania przesiewowe. Glukozę na czczo zaleca się oznaczać raz na 3 lata u każdej osoby po 45 roku życia. Co roku, niezależnie od wieku, powinny badać się osoby z czynnikami ryzyka:

• nadwaga lub otyłość, zwłaszcza z otłuszczeniem brzucha,
• cukrzyca typu 2 u rodziców lub rodzeństwa,
• mała aktywność fizyczna i siedzący tryb życia,
• stan przedcukrzycowy stwierdzony wcześniej,
• przebyta cukrzyca ciążowa lub urodzenie dziecka o masie powyżej 4 kg,
• nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia lipidowe,
• zespół policystycznych jajników,
• choroba układu sercowo-naczyniowego.

Jeśli rozpoznano u Ciebie insulinooporność albo stan przedcukrzycowy, badanie glukozy powinno wejść do kalendarza na stałe. Więcej o tym etapie piszemy w tekście o objawach insulinooporności.

Wynik potwierdza cukrzycę - co dalej

Rozpoznanie nie oznacza, że od razu trafiasz na insulinę. W cukrzycy typu 2 leczenie zaczyna się od zmiany stylu życia i zwykle od metforminy, która jest lekiem pierwszego wyboru u większości pacjentów. Lekarz ustala dawkę, ocenia funkcję nerek i wyklucza przeciwwskazania, a skuteczność leczenia sprawdza się po około 3 miesiącach oznaczeniem HbA1c. Jeśli cel nie zostaje osiągnięty, do leczenia dokłada się kolejny lek. Metformina jest dostępna wyłącznie na receptę, o czym decyduje lekarz po ocenie wywiadu. O samym leku przeczytasz na stronie metformina, a całość leczenia i powikłań opisujemy na stronie cukrzyca typu 2.

Najczęstsze pytania