Cukrzyca typu 1 a typu 2 - różnice, których nie warto mylić

Cukrzyca typu 1 a 2 w skrócie

Wspólny mianownik obu chorób to zbyt wysoki cukier we krwi i te same odległe powikłania. Mechanizm, wiek zachorowania i leczenie są jednak inne, dlatego mylenie tych typów prowadzi do złych decyzji, na przykład prób leczenia typu 1 samą dietą.

Skąd bierze się cukrzyca typu 1

W cukrzycy typu 1 układ odpornościowy atakuje własne komórki beta wysp trzustkowych, czyli te, które produkują insulinę. Kiedy zniszczona zostaje ich większość, insuliny praktycznie brakuje. Glukoza krąży wtedy we krwi, ale nie wchodzi do komórek, a organizm zaczyna czerpać energię z tłuszczów, produkując ciała ketonowe. Stąd charakterystyczny obraz: silne pragnienie, oddawanie dużych ilości moczu, chudnięcie mimo apetytu, osłabienie, czasem zapach acetonu z ust. Nieleczone prowadzi do kwasicy ketonowej, która jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej pomocy.

Nie jest to choroba wynikająca z diety ani ze zjadania słodyczy. Znaczenie mają predyspozycje genetyczne i czynniki środowiskowe uruchamiające reakcję autoimmunologiczną. Nie da się jej zapobiec ani cofnąć zmianą stylu życia.

Skąd bierze się cukrzyca typu 2

Tu mechanizm jest odwrotny. Trzustka na początku pracuje bardzo intensywnie, bo tkanki, głównie mięśnie i wątroba, słabiej reagują na insulinę. Przez lata podwyższone stężenie insuliny maskuje problem i cukier utrzymuje się w normie. Z czasem komórki beta nie nadążają, glikemia rośnie najpierw po posiłkach, potem także na czczo. Sprzyjają temu otyłość brzuszna, mała aktywność fizyczna, dieta bogata w cukry proste oraz obciążenie rodzinne. Objawy bywają tak dyskretne, że chorobę wykrywa się przypadkiem, przy okazji badań okresowych albo dopiero wtedy, gdy pojawiają się powikłania: gorsze gojenie ran, nawracające infekcje, pogorszenie widzenia, mrowienie stóp. Etapem poprzedzającym jest zwykle insulinooporność i stan przedcukrzycowy.

Objawy: nagły start kontra ciche lata

Sam sposób pojawienia się objawów jest jedną z najbardziej praktycznych wskazówek, choć nigdy nie przesądza rozpoznania.

• Typ 1: objawy narastają w ciągu kilku dni lub tygodni, dominuje wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu i szybka utrata masy ciała.
• Typ 2: przez długi czas nie ma żadnych dolegliwości, a jeśli są, to niespecyficzne, jak senność, przewlekłe zmęczenie czy nawracające infekcje intymne i skórne.
• W obu typach mogą wystąpić te same objawy hiperglikemii, dlatego decyduje nie samo odczucie, lecz wynik badań.

Progi rozpoznania cukrzycy są takie same niezależnie od typu i opierają się na pomiarach glikemii, opisanych szerzej w tekście o normach cukru we krwi. Do oceny wyrównania w kolejnych miesiącach służy hemoglobina glikowana HbA1c.

Jak lekarz odróżnia jeden typ od drugiego

Najpierw potwierdza się samą cukrzycę na podstawie glikemii, a dopiero potem ustala typ. Przy typowym obrazie, na przykład szczupłe dziecko z gwałtownymi objawami albo dorosły z otyłością i przypadkowo wykrytym wysokim cukrem, kierunek bywa jasny. W sytuacjach niejednoznacznych pomagają badania dodatkowe.

• Przeciwciała przeciwwyspowe, między innymi anty-GAD, obecne w cukrzycy typu 1 o podłożu autoimmunologicznym
• Peptyd C, który odzwierciedla własne wydzielanie insuliny: niski w typie 1, prawidłowy lub podwyższony we wczesnym typie 2
• Ketony w moczu lub krwi, wskazujące na głęboki niedobór insuliny

Warto znać dwie sytuacje pośrednie. LADA to autoimmunologiczna cukrzyca o powolnym przebiegu u dorosłych, która przez pierwsze miesiące wygląda jak typ 2 i bywa tak leczona, dopóki nie okaże się, że tabletki przestają wystarczać. MODY to rzadka cukrzyca uwarunkowana pojedynczą mutacją, występująca rodzinnie u młodych osób bez otyłości. Obie wymagają diagnostyki w poradni diabetologicznej.

Leczenie: insulina kontra leki doustne

W cukrzycy typu 1 leczeniem jest insulina i nie ma dla niej zamiennika. Podaje się ją w modelu wielokrotnych wstrzyknięć lub przez pompę, a dawki dopasowuje do posiłków, wysiłku i wyników pomiarów, dziś często z użyciem systemów ciągłego monitorowania glikemii. Odstawienie insuliny prowadzi do kwasicy ketonowej.

W cukrzycy typu 2 fundamentem jest zmiana stylu życia: redukcja masy ciała, ograniczenie cukrów prostych i regularny ruch. Lekiem, od którego zwykle zaczyna się farmakoterapię, jest metformina, zmniejszająca produkcję glukozy w wątrobie i poprawiająca wrażliwość tkanek na insulinę. Gdy to nie wystarcza, lekarz dołącza kolejne leki, dobierając je do chorób współistniejących, w tym z grup działających korzystnie na serce i nerki. Po latach także w typie 2 może być potrzebna insulina, ale nie oznacza to zmiany typu choroby. Przegląd dostępnych grup zebraliśmy na stronie leki na cukrzycę.

Która cukrzyca jest groźniejsza

To pytanie pada bardzo często i nie ma na nie prostej odpowiedzi, bo obie choroby są poważne, tyle że w inny sposób. Cukrzyca typu 1 od początku wymaga insuliny, a jej brak w ciągu kilkunastu godzin może doprowadzić do kwasicy ketonowej, więc ryzyko ostrego zagrożenia jest tu większe. Cukrzyca typu 2 bywa lekceważona, bo długo nie boli, ale właśnie dlatego u części chorych w chwili rozpoznania istnieją już zmiany w naczyniach, nerkach czy siatkówce. O rokowaniu w obu typach decyduje przede wszystkim to, jak dobrze wyrównany jest cukier, ciśnienie i lipidy przez kolejne lata. Dobrze prowadzona cukrzyca, niezależnie od typu, pozwala żyć długo i bez ciężkich powikłań.

Najczęstsze pytania