Metformina a berberyna

Skąd wzięło się porównanie metforminy z berberyną

Berberyna to alkaloid występujący między innymi w berberysie, gorzkniku kanadyjskim i chińskim ziele Coptis. W ziołolecznictwie używano jej od wieków, głównie w dolegliwościach jelitowych. Zainteresowanie kontekstem metabolicznym pojawiło się, gdy badania laboratoryjne pokazały, że berberyna pobudza kinazę AMPK, czyli ten sam enzymatyczny przełącznik, który uruchamia także metformina. To wystarczyło marketingowi, żeby ochrzcić ją "naturalną metforminą" i sprzedawać jako zamiennik tabletki na receptę.

Podobieństwo jednego mechanizmu nie czyni jednak z suplementu leku. Metformina jest biguanidem o znanej farmakokinetyce, wydalanym przez nerki, z ustaloną dawką skuteczną, znanym profilem działań niepożądanych i wpisanym do wytycznych miejscem w terapii. Berberyna to mieszanka roślinnego alkaloidu w preparacie, którego producent nie musi udowadniać skuteczności terapeutycznej, a jedynie bezpieczeństwo składu i zgodność z dopuszczonymi oświadczeniami zdrowotnymi.

Jak działa berberyna, a jak metformina

Warto zwrócić uwagę na jeden szczegół farmakologiczny: berberyna bardzo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, więc do krwiobiegu trafia niewielka część przyjętej dawki. Część jej działania przypisuje się właśnie temu, co dzieje się w jelicie, w tym zmianom w mikrobiocie. To ciekawy kierunek badań, ale wciąż kierunek, a nie ustalone leczenie.

Co naprawdę mówią badania nad berberyną

Publikacje o berberynie w cukrzycy typu 2 istnieją i część z nich pokazuje obniżenie glukozy na czczo oraz HbA1c. Problem leży w jakości tych prac. To zwykle badania na małych grupach, trwające kilka tygodni do kilku miesięcy, pochodzące w większości z jednego regionu świata, często bez porządnej ślepej próby i z ryzykiem błędu systematycznego. Metaanalizy, które je zbierają, same zaznaczają ograniczoną wiarygodność wniosków.

Jest też druga, ważniejsza luka. W cukrzycy nie leczy się liczby na glukometrze, tylko zapobiega powikłaniom: uszkodzeniu nerek, siatkówki, nerwów i naczyń. Dla metforminy dysponujemy danymi z długoletnich badań klinicznych obejmujących właśnie takie punkty końcowe. Dla berberyny takich danych nie ma. Nawet gdyby suplement realnie obniżał cukier o kilka jednostek, nie wiemy, czy przekłada się to na mniejsze ryzyko utraty wzroku czy dializ za piętnaście lat.

Do tego dochodzi kwestia jakości samych preparatów. Suplementy nie podlegają takim samym rygorom kontroli jak leki, więc zawartość substancji w kapsułce i jej czystość mogą różnić się między producentami, a nawet między seriami tego samego produktu.

Czy berberyna może zastąpić metforminę

Sytuacja wygląda nieco inaczej u osoby bez rozpoznanej cukrzycy, która ma stan przedcukrzycowy i szuka wsparcia. Tu i tak fundamentem pozostaje redukcja masy ciała, ruch i ograniczenie cukrów prostych, o czym piszemy w tekście o tym, jak obniżyć cukier w cukrzycy typu 2. Berberyna nie jest tu terapią z wyboru i nie zwalnia z badań kontrolnych.

Czy metforminę i berberynę można łączyć

To pytanie ma sens, bo wiele osób bierze już metforminę i rozważa dołożenie suplementu "dla wzmocnienia efektu". Takie połączenie nie jest bezwzględnie zakazane, ale wymaga zgody lekarza i świadomości trzech rzeczy.

• Sumowanie efektu hipoglikemizującego. Sama metformina nie wywołuje niedocukrzenia, ale gdy przyjmujesz też insulinę lub pochodne sulfonylomocznika, dołożenie kolejnej substancji obniżającej cukier zwiększa ryzyko hipoglikemii.
• Interakcje w wątrobie. Berberyna hamuje enzymy cytochromu P450 oraz glikoproteinę P, przez które organizm rozkłada i wydala wiele leków. Może to podnosić stężenie między innymi statyn, niektórych leków kardiologicznych czy immunosupresyjnych.
• Nakładanie się dolegliwości żołądkowych. Metformina bardzo często daje na starcie biegunkę, nudności i ból brzucha. Berberyna również obciąża przewód pokarmowy, najczęściej zaparciami lub biegunką, więc łącznie potrafi rozstroić żołądek na tyle, że pacjent porzuca leczenie.

W praktyce lekarz zapyta, po co Ci ten suplement. Jeśli cukier jest źle kontrolowany, właściwą odpowiedzią jest modyfikacja leczenia, a nie dokładanie preparatu bez rejestracji. Jeśli glikemia jest dobra, dokładanie berberyny nie daje wymiernej korzyści, a zwiększa liczbę zmiennych, których nikt nie kontroluje.

Kto powinien szczególnie uważać

• Kobiety w ciąży i karmiące piersią, u których berberyny się nie stosuje
• Dzieci i noworodki, bo berberyna może wypierać bilirubinę z połączeń z białkami
• Osoby przyjmujące statyny, leki kardiologiczne, przeciwzakrzepowe lub immunosupresyjne
• Pacjenci z chorobami wątroby i osoby przyjmujące wiele leków jednocześnie
• Osoby leczone insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika, przez ryzyko niedocukrzenia

Jeśli już przyjmujesz berberynę, nie ukrywaj tego przed lekarzem. Suplement to nie jest "nic", tylko substancja czynna, która zmienia stężenia innych leków. Więcej o tym, co warto zgłaszać przy leczeniu, znajdziesz w tekście o metforminie a innych lekach.

Jak podejść do tematu rozsądnie

Jeżeli szukasz czegoś "naturalnego" zamiast tabletki, warto uczciwie nazwać potrzebę, która za tym stoi. Zwykle chodzi o jedno z trzech: źle tolerowany żołądkowo lek, obawę przed "chemią" albo chęć uniknięcia wizyty u lekarza. Każda z tych spraw ma lepsze rozwiązanie niż zamiana leku na suplement. Nietolerancję żołądkową często rozwiązuje przejście na formę o przedłużonym uwalnianiu, o czym piszemy przy okazji stosowania metforminy XR. Obawy o bezpieczeństwo leku warto skonfrontować z faktami, bo metformina należy do najlepiej przebadanych leków w medycynie. A brak czasu na przychodnię nie jest powodem, żeby przerywać terapię, bo kontynuację leczenia lekarz może ocenić zdalnie.

Zdrowy rozsądek podpowiada też, żeby nie oceniać skuteczności leczenia po samopoczuciu. Cukier i HbA1c to liczby, które trzeba zmierzyć. Jak je czytać, tłumaczymy w artykułach o normach cukru we krwi i o interpretacji wyniku HbA1c.

Najczęstsze pytania